Thám tử tư Sài Gòn: Cá “đại gia”

10

Săn lùng Cá “đại gia”

Đối với nhiều “đại gia” có tầm cỡ ở TP Hà Nội và các tỉnh phía Bắc hiện nay, cá Anh Vũ đang được xem là một đặc sản không thể thiếu được trong những bữa tiệc sang trọng thiết đãi lẫn nhau. Người ta đổ xô nhau đi săn lùng loài cá tiến Vua cực kỳ quý hiếm này để phục vụ cho nhu cầu ăn chơi thời thượng. Nhưng thật sự có mấy người được tận mắt nhìn thấy hay thưởng thức hưong vị của loài cá gắn liền với những câu chuyện huyền thoại này thì vẫn là một bí mật. Các thám tử của trung tâm thám tử Sài Gòn T&T đã làm một cuộc tìm hiểu thông tin về loài cá này theo yêu cầu của khách hàng.

ca-anh-vu

 Huyền thoại về loài cá Tiến vua

 Dọc các con đường, bờ sông ở TP Việt Trì, Phú Thọ, đâu đâu cũng thấy treo bảng “đặc sản cá Anh Vũ” và các xe con mới cáu cạnh của các “đại gia” lặn lội hàng trăm cây số từ khắp mọi nơi nườm nượp đổ về đây để thưởng thức món ngon cực kỳ quý hiếm này. Hình của cá Anh Vũ được dán “tiếp thị” khắp các nhà hàng. Một con cá Anh Vũ được các nhà hàng ra giá ít nhất từ bảy, tám trăm ngàn đến một triệu đồng một ký lô và thường thì phải đặt trước cả tháng may ra mới có.

Nhưng cũng phải khách quen và phải là các “đại gia” có máu mặt thì may ra mới có hàng. Còn khách vãng lai thì bao giờ cũng sẽ nhận được câu trả lời hết sức lịch sự của chủ quán là hàng vừa mới hết. Còn chuyện cá Anh Vũ mà khách được thưởng thức có thật sự đúng là cá Anh Vũ hay không thì cũng khó mà thẩm định được. Một chủ nhà hàng thừa nhận với các thám tử Sài Gòn, khoảng chục năm nay họ không thu mua được bất kỳ một con cá Anh Vũ nào nên chủ yếu chỉ phục vụ cho khách cá lăng, cá chiên là chính. Còn khách muốn thưởng thức cá Anh Vũ xin mời… xem ảnh được treo ở tường. Nhưng vì nhu cầu của khách quá cao nên cứ việc treo bảng “đặc sản cá Anh Vũ” để mà thu hút khách.

Theo tìm hiểu của các thám tử Sài Gòn T&T, chưa có một tài liệu khoa học nào nghiên cứu đầy đủ về lịch sử và phát triển, sinh tồn của loài cá đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng này. Theo nhiều giai thoại và các tài liệu từ xa xưa lưu truyền lại, cá Anh Vũ đã có từ hơn bốn ngàn năm trước và chỉ sống ở một nơi duy nhất là khu vực ngã ba sông Bạch Hạc, nơi ba con sông lớn gặp nhau là sông Lô, sông Thao và sông Đà ở TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Thịt loài cá này được xem là ngon hơn bất kỳ loại cá nào khác và cực kỳ quý hiếm, chỉ được dùng để tiến Vua.

Theo tra cứu của Thám tử Sài Gòn T&T từ các sách Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt sử lược từng có viết rằng, vào thời vua Hùng Vương thứ ba, niên hiệu là Hùng Quốc vương, một ngư dân ở sông Lô bắt được một con cá 1ạ, mỏm giống mỏm lợn, bụng có vảy trắng, vây đỏ vội đem cống nộp cho vua. Nhà vua dùng thử thì thấy thịt loài cá này trắng quánh, rất ngon, có một mùi thơm lạ kỳ. Ăn xong giúp người khoẻ khoắn như một liều thuốc bổ. Nhà vua ra chiếu truyền rằng, bất kỳ người dân nào bắt được loại cá này thì phải mang tiến Vua ngay. Cá Anh Vũ được gọi là cá tiến Vua từ đó.

Còn sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi thì viết: “Cá Anh Vũ được dùng làm vật cúng tế thần linh…”. Người xưa còn đồn đại với nhau rằng, vị quan nào được bổ nhiệm quản lý vùng đất Phú Thọ thì sẽ có cơ may còn thăng quan, tiến chức dài dài vì có được “bảo bối” trong tay là loài cá Anh Vũ để tiến Vua mà các đời vua chúa ngày xưa ở Việt Nam đều xem như là thực đơn  không thể thiếu trong các buổi yến tiệc.

Các thám tử Sài Gòn T&T tìm về làng chài Châu Hạ, phường Bạch Hạc, TP Việt Trì, nằm ngay cửa sông Lô, nơi có hàng trăm gia đình làm nghề chài lưới. Ông Nguyễn Bá Lưu, một ngư dân kỳ cựu, gia đình đã hơn chục đời làm nghề chài lưới ở ngã ba sông Bạch Hạc cho các thám tử tư sài Gòn biết, mãi đến những năm sau này, đến thế hệ cha của ông, cá Anh Vũ cũng vẫn chỉ là đặc sản dành cho các vua, chúa, những người có quyền, có chức…

Người dân nào bắt được cá thì phải đem nộp ngay cho quan, còn nếu đem bán hoặc để dành cho gia đình mình dùng thử thì phải lén lút vì nếu bị phát hiện thì sẽ mang trọng tội. Chỉ cho các thám tử tư sài Gòn xem một cái cụp gia truyền chuyên dùng đánh bắt loài cá tiến Vua, ông nói, người ta thường chỉ đánh bắt được cá Anh Vũ vào thời điểm từ tháng 10 Dương lịch đến tháng 3 năm sau.

Khi luồng nước trong vắt chảy xiết, thời tiết se lạnh thì cá Anh Vũ sẽ từ trong các hang ra kiếm ăn rất nhiều. Thức ăn của chúng là loài rau tảo bám trên các mỏn đá trơn trợt. Muốn bắt được cá Anh Vũ người ta phải dùng một cách duy nhất là đánh cụp. Cụp là loại rọ đặc biệt chuyên dùng riêng để thả sâu xuống lòng sông và đòi hỏi người thả phải có tay nghề có mới có thể lặn xuống dòng nước sâu, lặn bắt được cá.

“Ở khu vực ngã ba sông có khá nhiều hang ngầm, nước rất trong, đó là nơi trú ẩn của cá Anh Vũ. Một ngư dân muốn bắt được cá phải có khả năng lặn sâu, biết rọ cá một cách nhanh nhạy”. Vào mùa lạnh, mùa cá Anh Vũ ra kiếm ăn, nhiều ngư dân phải uống nước mắm, nín thở mà lặn thả cụp, mò cá.

Sau này, người ta nghĩ ra thêm nhiều cách khác để bắt cá như lặn xuống đáy sông, chui vào các hang động dùng xiên, vợt kích điện hoặc dùng cả cung tên bắn cá. Có nhiều nhóm ngư dân còn dùng cách nổ mìn để đánh bắt. Nhưng dù bằng cách nào thì số người bắt được cá này một vài lần vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Theo lời ông Lưu nói với các thám tử tư Sài Gòn thì ở hai làng chài Châu Hạ, Đoàn Kết, hai làng chài lớn nhất ở Việt Trì, trước đây có hàng trăm gia đình chuyên sử dụng rọ đánh bắt cá Anh Vũ từ mấy đời như gia đình ông. Những năm 20 đến 60 của thế kỷ 20, cá Anh Vũ được ngư dân bắt được nhiều nhất. Trong suốt mấy chục năm chài lưới, bản thân ông từng bắt được hơn chục con cá Anh Vũ. Mỗi con cá chỉ nặng hơn một ký, con lớn nhất cũng chỉ nặng hơn 3 ký. Bắt được con cá này mà đem thả vào nước không sạch là vài tiếng sau sẽ chết ngay.

Ông Lưu tâm sự với các thám tử tư Sài Gòn rằng, cả cuộc đời mình, ông chỉ từng thưởng thức được hương vị thịt cá Anh Vũ một lần. “Tiếc đứt ruột vì tiền là tiền nhưng lần đó tôi và gia đình mình đã quyết định ăn thử một lần để sau này có chết cũng không hối tiếc”.

Cá Anh Vũ cũng chỉ có một cách chế biến ngon nhất là hấp. Khi hấp không cần gia vị vì sẽ làm mất đi mùi thơm của con cá. Thịt các bộ phận con cá đều thơm và ngon một cách lạ kỳ. Vi, vẩy cá mềm và rất giòn, ruột cá nhỏ như sợi chỉ, kéo ra dài cả mét nhưng ăn cũng rất ngon. Trong cơ thể loài cá tiến Vua này, ngon nhất là khối sụn môi như cái mỏ lợn. Khối sụn này ăn rất giòn, thơm và tương truyền là chữa được rất nhiều bệnh.

Kiếm được một con cá Anh Vũ hiện nay là cực kỳ hiếm hoi. Nhiều ngư dân ở Việt Trì khẳng định, gần chục năm nay, họ không còn đánh bắt được con cá nào. Nguồn nước các con sông đã bị ô nhiễm trầm trọng từ các chất thải của các nhà máy ở Việt Trì cộng với việc khai thác cát rầm rộ khiến cho loài cá này khó mà tồn tại. Dân chài phải đổ về tận nguồn ở miệt Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Kạn để tìm cá nhưng hầu như ít có ai may mắn còn đánh bắt được loài cá tiến Vua này.

 Sốt cá… “đại gia”

Theo tìm hiểu của các thám tử tư Sài Gòn, mấy năm gần đây, trong khi loài cá tiến Vua này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng và đi vào truyền thuyết thì lại đang có một cơn “sốt” săn lùng rầm rộ loài các quý hiếm này phục vụ cho nhu cầu ăn chơi của các “đại gia” ở khắp nơi. Dân buôn cá thịt ở Việt Trì đặt cho cá Anh Vũ thêm một biệt danh mới: cá “đại gia”.

Bởi vì hàng trăm đại gia từ Hà Nội, Hải Phòng, các tỉnh phía bắc lẫn cả ở TP HCM… đang ùn ùn đổ về đây sẵn sàng bỏ bạc triệu để thưởng thức cho bằng được thịt của loài cá mà ngày xưa các vị vua chúa mới được thưởng thức. Chủ một nhà hàng đặc sản cá Anh Vũ ở ngã ba sông Bạch Hạc cho  các thám tử Sài Gòn biết, có nhiều “đại gia” ở Hà Nội gọi điện đặt hàng ông đòi thu gom tất cả cá Anh Vũ để ăn và biếu cho khách quý. Họ sẵn sàng trả giá đến ba, bốn triệu đồng một ký lô cá nếu có và sẵn sàng cho xe con xuống lấy ngay dù đêm hay ngày.

Mới đây, một “đại gia” ở TP HCM bay ra Bắc, cho đệ tử phóng xe ô tô đến Việt Trì tìm cho được một con cá Anh Vũ để thưởng thức. Nghe đâu, có một chủ quán hét giá đến 20 triệu đồng cho một con cá nặng gần 3 ký lô nhưng “đại gia” này vẫn đồng ý mua ngay vì muốn biết hương vị loài cá cực kỳ quý này như thế nào.

Thương hiệu cá Anh Vũ không chỉ được giới thiệu khá xôm tụ ở tất cả các nhà hàng cá ở Phú Thọ mà lan về cả Hà Nội, TP HCM cũng có nhà hàng treo bảng “đặc sản cá Anh Vũ”. Nhưng việc đánh bắt được loài cá này đang vô cùng hiếm hoi thì nguồn đâu ra để các nhà hàng cung cấp cho “đại gia”?

Một đầu bếp của một nhà hàng ở Bạch Hạc tiết lộ với các thám tử Sài Gòn, thật ra, số khách hàng may mắn thưởng thức được thịt cá Anh Vũ thật cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Còn thì người ta “treo bảng cá Anh Vũ, bán cá Dầm Xanh”, một loài cá anh, em với cá Anh Vũ là chuyện thường tình. Chỉ khác nhau là Anh Vũ thì đuôi, vây có ánh đỏ còn Dầm xanh thì có ánh xanh nhiều hơn. Nhưng cá Anh Vũ thì quý hiếm hơn rất nhiều bởi giá trị dinh dưỡng, vị ngon và mức độ khan hiếm còn cá Dầm xanh thì vẫn còn có khá nhiều ở các con sông. Khách thì cũng mãn nguyện với món “tiến Vua” được thưởng thức mà không biết mình vừa bị gạt vì làm sao biết chính xác được hình thù thật sự của loài cá này như thế nào.

Ông Nguyễn Bá Lưu nói với các thám tử sài Gòn rằng, trước cơn sốt của loại cá “đại gia” hiện nay, để tạo thương hiệu cho nhà hàng mình, nhiều chủ hàng đã sẵn sàng chịu trả tiền công khá cao để mời ông ra đứng thuyết minh cho khách về cách đánh bắt cũng như kể các giai thoại về loài cá quý hiếm này trong lúc khách thưởng thức cá… Dầm xanh. “ Tôi không nhận lời vì không muốn lừa người khác làm gì”, ông bảo vậy.

Cùng với cơn sốt “cá đại gia”, dọc các con đường về Việt Trì, hàng ngày có hàng chục đoàn người chuyên buôn cá từ khắp các nơi đổ về. Mỗi người một chiếc xe gắn máy, một thùng sắt vuông đựng cá cột ở phía sau. Họ chuyên cung cấp các loại các đặc sản cho nhà hàng. Nhưng chủ yếu vẫn là đi săn lùng loài cá tiến Vua. Mỗi nhà hàng ở Việt Trì đều phải có một mạng lưới thu gom hàng mấy chục người ở các lài chài để săn lùng cá Anh Vũ

Ông Nguyện Văn Lãi, một ngư dân chuyên bỏ mối cá cho các nhà hàng nói với các thám tử tư Sài Gòn rằng, rất khó mà tìm được cá Anh Vũ nhưng chúng tôi vẫn bỏ công săn lùng vì chỉ cần may mắn kiếm được một con là có thể bằng thu nhập cả mấy tháng trời của nghề chài lưới. Không tìm được cá Anh Vũ thì bỏ mối cá Dầm xanh cũng được chủ các nhà hàng thu gom tất tật và trả với giá khá cao.

Chỉ tay về khu vực ngã ba sông, tàu bè đang qua lại, ông Lãi nói, ít ai biết được dưới đáy sông kia vẫn có mấy chục con người đang ngụp lặn trong dòng nước xoáy hy vọng sẽ tìm được một con cá Anh Vũ còn sót lại  trong hang hóc nào đó. Ông Lãi nói với các thám tử tư Sài Gòn T&T rằng, với cơn “sốt” cá tiến Vua như thế này thì những con cá Anh Vũ cuối cùng rồi cũng sẽ biến mất là lẽ đương nhiên.

Tư liệu của Trung Tâm Thám Tử Sài Gòn T&T

Cá Anh Vũ

ca anh vu Semilabeo-notabilis

Cá anh vũ (danh pháp hai phần: Semilabeo notabilis) là một loài cá thuộc họ Cá chép (Cyprinidae).

Đặc điểm

Cá có thân dày, thuôn dần về phía đuôi, có hai đôi râu. Thân cá có màu xám tro, bụng màu vàng nhạt. Miệng phía dưới, rạch ngang, có môi dưới rộng hình tam giác, với nhiều gai thịt tròn nổi. Cá anh vũ có kích thước trung bình, chiều dài toàn thân từ 31–67 cm, trọng lượng có thể lên đến 5 kg. Vây ngực (14 tia vây), vây bụng (8-9 tia vây), vây hậu môn (5 tia vây) có màu xám pha vàng. Vây lưng (8 tia vây), vây đuôi (?) có màu xám. Thành thục sinh dục sau 1-2 năm tuổi, mùa đẻ vào tháng 2-4,[2] nhưng có tài liệu cho là từ tháng 10 năm trước tới tháng 3 năm sau.[3] Thức ăn của cá anh vũ chủ yếu là tảo lục, tảo khuê và các loại động vật không xương sống nhỏ sống dưới nước bằng cách dùng môi cạo thức ăn bám trên đá.

Môi trường sống

Nơi sinh sống của cá anh vũ là khu vực thượng lưu hệ thống sông Hồng, sông Kỳ Cùng và sông Lam (các tỉnh Yên Bái, Phú Thọ, Hòa Bình, Lạng Sơn, Nghệ An) và tại Trung Quốc trong lưu vực sông Kim Sa (các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam) cũng như sông Châu Giang (các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây); chủ yếu tại các vực sâu nước chảy, đáy có đá. Ổ đẻ ở các hang đá của đáy sông.

Sử dụng

Cá anh vũ được xem là một loài cá quý và thường được làm cá tiến vua trong thời kỳ phong kiến ở Việt Nam. Huyền sử người Việt cổ truyền lại rằng, cá Anh Vũ có ở Việt Nam từ hai ngàn năm trước Công nguyên, được một người dân dâng lên Vua Hùng. Vua Hùng ban tên Anh Vũ, phong là “Văn Lang đệ nhất ngư” và ra chiếu dụ yêu cầu dân chúng nếu bắt được loài cá này phải dâng triều đình.