Thám tử về làng “say’ Thơ

7

Thám tử sài gòn (T&T) kể chuyện:

 Thám tử về làng “say’ Thơ

Dân làng này “say” thơ đến mức từ đứa trẻ 5, 6 tuổi đến các cụ già 60, 70 tuổi đều có thể “xuất khẩu thành thơ” bất cứ lúc nào, trong sinh hoạt, lao động, thậm chí mắng nhau cũng bằng thơ, không chỉ góp tiền in thơ, mà dân làng còn lập cả một “đài phát thanh” để đọc thơ cho nhau nghe… Trong một lần về Hà Tây cũ (Hà Nội mới) điều tra thông tin, các thám tử tư Sài Gòn (T&T) đã ghi lại câu chuyện dí dỏm này.

 “Ra ngõ gặp… nhà thơ”

Buổi chiều bên bờ sông Đáy đang vào vụ mùa thu hoạch lúa nên ngay trên con đê dẫn vào đầu làng, hàng trăm người tập trung bó rơm, gặt lúa. Lạ một điều là cả cánh đồng đều vang vọng tiếng đọc, tiếng ngâm thơ thật trữ tình. Một anh trai làng cắt rạ trên đồng nhìn sang cô thôn nữ đang phơi lúa trên đê ngâm nga: “Hỡi cô má đỏ hồng hồng, Nhấp nhô nón trắng trên đồng lúa quê, nhớ ai quên cả lối về, biết chăng người ấy nhận lời cùng tôi…?”. Cô gái có vẻ không phải tay vừa, cũng đáp lại ngay bằng thơ: “Anh hỏi thì em xin thưa, ngại lời ong bướm mà chưa thật lòng…”.

Cả con đường dẫn vào làng người ta cũng giăng các áp phích cổ động toàn bằng… thơ: “Đường làng đâu của riêng ai, cùng nhau gìn giữ hôm mai đi về…”, “Của nhà mất một con bò, đốt đuốc đi tìm ra ngẩn, vào ngơ, hợp tác mất một con bò, gọi anh, anh vẫn nằm co trên giường…”. Các thám tử Sài Gòn T&T hỏi thăm một chị phụ nữ bán nước bên đường về chuyện thơ ca của làng, chị không trả lời mà cũng lại đọc thơ: “Làng này già, trẻ, gái trai, làm thơ bất kể là ngày hay đêm…”.

 Khi đến trước nhà trưởng thôn, các thám tử tư Sài Gòn T&T thấy một bà mẹ đang lấy cây quất thật mạnh vào đứa con và mắng lớn: “Tiên sư bố mày, mày có để yên cho tao làm việc hay không chứ?”. Ông chồng đang xúc lúa gần đấy, không ra tay can ngăn mà lại điềm nhiên ngâm thơ: “Dạy con không dạy bằng lời, bà dùng roi đánh tơi bời thế a, chửi con bới cả ông cha, con hư hay chính cả bà cũng hư”. Người đàn bà liếc xéo chồng một cái nhưng cũng thôi đánh con!.

 Một nhóm trẻ con khoảng 5, 6 tuổi đang chơi gần đấy thấy có người lạ mặt vội vàng chạy vào nhà trưởng thôn, ứng khẩu ngay: “Bác ơi, có khách đến nhà, nhìn qua thì biết ở xa mới về…”.

lang tho ha tay Ông Lê Xuân Sủng, trưởng thôn Hoàng Dương (xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, Hà Nội), Hội phó Hội thơ Làng Chùa, cười bảo: “Đấy, ở “làng thơ” này, người ta nói chuyện, tâm sự với nhau rồi răn dạy, góp ý cho nhau đều bằng thơ cả. Lạ một điều, có những việc nói bằng lời không tác dụng nhưng dùng thơ rất hiệu quả chú ạ”. Ông Sủng kể với các thám tử tư Sài Gòn T&T, trong thôn trước đây, có trường hợp một anh con trai ngổ ngáo bỏ bê cha, mẹ già không chăm sóc. Người trong làng biết chuyện, gửi ngay cho anh ta… một bài thơ: “…Cha mẹ sống trong nom chiếu lệ, nuôi vài năm thì kể công lao… Cụ sống thì chẳng muốn nuôi, cụ quy tiên lại lôi thôi vẽ vời, tổ cho làng xóm chê cười, hiếu mà như vậy, ai ơi xin đừng…”. Sau lần nhận được bài thơ này, mọi người thấy anh con trai bỗng dưng thay đổi hẳn, biết quan tâm, lo lắng cho cha, mẹ mình hơn trước.

 Ông Sủng cho biết làng có hơn gần 300 hộ với trên 1.300 nhân khẩu thì ít ra cũng không dưới 60% người biết làm thơ và thường sử dụng thơ trong sinh hoạt hàng ngày và từ đứa trẻ lên 3 lên 4 đến các cụ già đều có thể “xuất khẩu thành thơ”. Người ta có thể làm thơ, nghe thơ ở bất kể nơi đâu, vào thời điểm nào. Từ chuyện chồng say rượu đánh vợ, con cái hư hỏng đến chuyện lúa trúng mùa, vui buồn trong công việc cũng thành…thơ. Dạy con khi đã trưởng thành, các ông bố, bà mẹ trong làng cũng dùng thơ thay lời: “Con ơi đã trưởng thành rồi, sống cho xứng đáng để người cười chê, giấy rách phải giữ lấy lề, chưa giàu ta chớ vội chê người nghèo…”.

Theo tìm hiểu của các thám tử Sài Gòn T&T, truyền thống yêu thơ, làm thơ ở Làng Chùa chính thức có từ những năm 30 của thế kỷ trước, người dân làng Chùa đã thành lập hẳn cả hai nhóm ở đầu thôn, cuối thôn để thi thố, đối đáp với nhau về thơ ca trong những đêm trăng sáng, trong các ngày hội làng. Đến những năm chiến tranh, thơ ca lại được sử dụng để động viên con, em của làng đi chiến đấu bảo vệ làng thôn, tổ quốc.

Trong thời bình, thơ ca lại là món ăn tinh thần không thể thiếu giúp người trong làng phấn khởi làm ăn, sống tốt hơn ở đời. Mọi sinh hoạt, tiệc tùng, giao tiếp hàng ngày của người Làng Chùa đều không thể thiếu… thơ. Nhiều đám cưới trong làng, thay vì đến dự tặng quà cho nhau thì người ta lại tặng nhau những… bài thơ đọc lên nghe rất là rôm rả.

“Dân làng Chùa lấy đức làm gốc và dùng thơ để truyền đức, dạy dỗ con cháu…Ngày xưa trong ngày Hội Làng, người ta mổ trâu, mổ bò, rượu chè cờ bạc, ngày nay người Làng Chùa đốt trầm đọc thơ, mừng thay đất ta đã sinh ra những thi sỹ, cụ Nguyễn Gia Tự, Hội trưởng Hội Thơ Làng Chùa vừa nói vừa ngâm nga thơ với các thám tử tư Sài Gòn T&T.

“Thi đàn” cho nông dân

 Theo tìm hiểu của các thám tử tư Sài Gòn, Làng Chùa đã chính thức in được hai tập thơ là “Thơ Làng Chùa” và “Đất Ngàn Năm” với khoảng hơn 700 bài. Còn thơ dạng viết tay hay các tập thơ in vi tính thì có đến cả trăm cuốn và hàng ngàn bài được lưu giữ ở nhà văn hóa của làng. Đó là chưa kể những tập thơ chép tay của các thi sỹ “nhân dân” thì không thể biết hết được. “Bởi vì ở đây“nhà nhà làm thơ, người người làm thơ” cả mà”.

Trong làng, nhiều gia đình có mấy thế hệ cùng làm thơ, cả vợ chồng con cái, cháu, chắt cùng mê thơ và biết làm thơ như gia đình cụ Nguyễn Gia Tự, Nguyễn Gia Tế, Lê Xuân Sũng, Cao Văn Hiên…  Cũng xuất phát từ nhu cầu ham mê thơ ca của người dân mà từ năm 1982, ở làng đã thành lập hẳn một “thi đàn” riêng cho mình: Đó là Hội Thơ Làng Chùa.

Hội thơ có trên 50 hội viên được “xét kết nạp” là những người làm nhiều thơ, có kinh nghiệm thơ ca và được dân làng nhìn nhận là có nhiều bài thơ hay nhất. “Thi đàn” của nông dân này có nhiệm vụ đứng ra tổ chức các hoạt động sáng tác, bình chọn thơ ca cho làng. Sau một thời gian hoạt động, hội Thơ nghiễm nhiên trở thành một trong đoàn thể lớn mạnh nhất của làng. Bởi vì, mọi hoạt động của làng đều gắn với thơ nên cũng phải gắn chặt với Hội. Các thành viên trong Ban chủ nhiệm hội thơ lặn lội đi khắp nơi vận động các Hội văn học nghệ thuật, CLB thơ, các mạnh thường quân… đến giao lưu, hỗ trợ cho hoạt động thơ ca của làng.

Hàng tuần, dân làng dành hẳn đêm thứ năm để làm buổi “trực tiếp truyền thanh” Đêm thơ Làng Chùa để tổ chức đọc thơ, bình những bài thơ hay, góp ý, hướng dẫn sáng tác thơ… cho tất cả các “thi sỹ nông dân”. Cứ trời chạng vạng tối, hàng trăm gia đình trong thôn tạm gác lại chuyện đồng áng, đan nong nia để tập trung ra sân đình hay trước cửa nhà ngồi nghe thơ một cách say mê. Nếu tuần nào có vấn đề thời sự mới thì chắc chắn mọi người trong làng sẽ được nghe ngay những bài thơ “nóng hổi” tính thời sự do các thi sỹ làng “xuất khẩu” thành thơ. Hôm các thám tử Sài Gòn T&T đến làng, ở ngoài Miền Trung đang xảy ra sự kiện miền sắp có cơn bão to, “đài phát thanh” tiếng thơ của làng đã có ngay hai bài thơ “bình luận” về sự kiện này: “Đồng bào ta ở miền Trung, sắp phải đương đầu với bão rất to…”.

Ít nhất mỗi tháng một lần, Hội thơ làng cũng đều tổ chức giao lưu, sinh hoạt thơ ca cho từng lứa tuổi. Nhiều nhà thơ nổi tiếng như Phạm Tiến Duật, Trần Ninh Hồ… cũng đã từng được mời đến làng nói chuyện vê thơ ca với nông dân. Có cả những nhà thơ người nước ngoài như nhà thơ Mỹ Bruce Weigl có lần qua Việt Nam cũng tìm đến Làng Chùa để nghe thơ. Một số nhà thơ ở khắp nơi còn đang dự tính phối hợp với làng Chùa tổ chức một hội thảo thơ quốc tế, có cả các nhà thơ trong và ngoài nước tham dự về chủ đề thơ ca và quê hương của mỗi người.

Cuối năm 2014, để mở rộng phong trào, kết nạp thêm những hội viên “Hội nhà thơ Làng Chùa”, làng phát động cuộc thi thơ dành cho lứa tuổi học trò. Giải thưởng trị giá chỉ một, hai trăm ngàn đồng nhưng ban tổ chức đã nhận được gần 500 bài thơ gửi về. Những tác giả nhỏ nhất mới 6, 7 tuổi. Đặc biệt, có một em bé mới 4 tuổi cũng gửi đến BTC một bài thơ: “Con vào mẫu giáo học chăm, để cho cha mẹ ra đồng được vui…”.

Ban tổ chức đưa cho các thám tử tư Sài Gòn T&T xem bài thơ của em Ngô Thị Thoa, học sinh lớp 9 ở làng, người đoạt giả nhất cuộc thi thơ và đang được xem xét để kết nạp vào hội. Bài thơ có tựa đề “ Nhớ mẹ” nói về cảnh mồ côi của chính bản thân em, khi em Thoa đọc xong bài thơ này nhiều cô bác nông dân đã không cầm được nước mắt: “ … Người ta vá áo bằng kim, mẹ ơi con hỏi vá tim bằng gì?… Trăng buồn còn có bạn sao, Tôi buồn chẳng có bạn nào trăng ơi, trăng treo lơ lửng giữa trời, còn tôi sống giữa cuộc đời buồn tênh…”.

Người dân cho các thám tử tư Sài Gòn T&T biết, làng Chùa đang chuẩn bị xây dựng một “trung tâm thi đàn” cho người dân khá quy mô ở hồ nước trồng sen giữa làng. Đây sẽ là nơi gặp gỡ, trao đổi thơ ca của người dân sau giờ đan nong, làm ruộng. Và tỉnh Hà Tây cũng đang có đề án gửi các ngành chức năng công nhận làng Chùa là làng thơ đầu tiên của cả nước. Đó đang là tin vui chung cho tất cả các “thi sỹ” nông dân trong làng.

Nguồn từ: Trung tâm Thám tử Sài Gòn T&T